کودکان بسیاری بر اثر نقص های حرکتی، شنوایی، بینایی و ذهنی، با ناتوانی هایی مواجه هستند که همیشه با آن ها باقی خواهد ماند. بدون هیچ تردیدی روشن است که خدمات آموزشی و توانبخشی موجود برای برطرف کردن نیازهای این افراد، کافی نیست، و این افراد از فرصت های کافی برای پیوستن به زندگی اجتماعی و اشتغال به کار، محروم هستند. ایجاد نگرش مثبت نسبت به افراد دارای ناتوانی، فراهم نمودن فرصت های برابر و یکسان برای آن ها، شناخت نیازهای مختلف افراد و ارزش گذاری به آن ها و بالا بردن آگاهی افراد جامعه، شیوه های مبارزه با این محرومیت موجود هستند. در چنین وضعیتی، آموزش و پرورش فراگیر و به دنبال آن طرح توانبخشی مبتنی بر جامعه مطرح می گردد. اصول سیستم های آموزشی و توانبخشی مذکور بر این اصل انسان گرایانه استوار است که انسان باید به عنوان یک کل یکپارچه و سازمان یافته شناخته شود و همه کودکان حتی کودکان دارای ناتوانی، باید از آموزش برای ارتقای کیفیت زندگی، برخوردار گردند و در این راستا بر این عقیده پافشاری می نمایند که باید همه موانع را از پیش روی برداشت و با فراهم کردن امکانات و تسهیلات، شرایط برای آموزش فراهم گردد. آموزش و پرورش فراگیر و توانبخشی مبتنی بر جامعه با اصل قرار دادن نیازها، تفاوت ها و ایجاد خودپنداره مثبت در افراد دارای ناتوانی، بدون در نظر گرفتن ناتوانی ها، احساس لذت بردن و اعتماد به نفس را ایجاد کرده و سبب خواهد شد که افراد دارای ناتوانی، حداکثر موفقیت در حد توان خود را، کسب نمایند. در سایه چنین ارتباط و هماهنگی است که افراد دارای ناتوانی از ارزش، شان و مقام برابری در جامعه برخوردار خواهند شد و تجربه موفقی از عملکردهایی که توانایی آن را دارند، کسب خواهند نمود.

مقدمه: توانبخشی مبتنی بر جامعه راهبردی است که در همه کشورها می تواند به نیازهای افراد کم توان جامعه بپردازد.هدف: سنجش مولفه های تاثیرگذار بر توانبخشی مبتنی بر جامعه در ایران.مواد و روش ها: این پژوهش توصیفی - تحلیلی و مقطعی در سال 1390 در دو مرحله انجام شد. در مرحله کیفی 45 نفر از خبرگان و در مرحله تحلیل عاملی 564 نفر از کارشناسان CBR کشور، کارشناس مسوول CBR و معاونان توانبخشی 31 استان، کارشناس CBR و معاونان توانبخشی شهرستان های مجری CBR مشارکت داشتند. ابزار گردآوری داده ها پرسشنامه محقق ساخته و مطالعه راهنما بود که اعتبار محتوای آن به صورت Expert Panel و اعتبار سازه آن با تحلیل عاملی اکتشافی (تحلیل مولفه های اصلی) انجام شد. پایایی آن با روش های آزمون مجدد و همسانی درونی با استفاده از آلفای کرونباخ تایید شد. برای کفایت حجم نمونه، مقیاس کیزر مایر الکین و برای مناسب بودن داده ها آزمون کرویت بارتلت بکار رفت.نتایج: در تحلیل اکتشافی عاملی، 7 عامل قابل قبول با ارزش ویژه بالاتر از یک و واریانس کلی 61.84 درصد شناسایی شدند که 54 گویه با بار عاملی قابل قبول ( بیشتر از 0.4) در زیر این 7 عامل قرار گرفتند. این 54 گویه عوامل تاثیرگذار بر توانبخشی مبتنی بر جامعه محسوب می شوند. در مرحله اعتمادیابی همه 7 عامل با گویه های مربوطه، ضریب پایایی مناسب (بیشتر از 0.84) بدست آوردند.نتیجه گیری: استفاده از افراد نیمه حرفه ای (کارکنان جامعه)، حمایت های اجتماعی و سیاسی، خدمات آموزشی، تامین معاش، خدمات بهداشتی، خدمات پزشکی و تلفیق اجتماعی معلولان با توجه به بافت فرهنگی، اقتصادی، سیاسی و اجتماعی کشور ما می توانند ضمن توانمندسازی معلولان، موجب ارتقای کرامت انسانی فرد معلول و خانواده ای در جامعه شود.

هدف: هدف این مطالعه بررسی اثربخشی برنامه آموزش در خانواده از طرح توانبخشی مبتنی بر جامعه بر معلولین تحت پوشش شبکه های بهداشتی درمانی 21 شهرستان پایلوت که تحت آموزش قرار گرفته و پس از اتمام دوره ارزشیابی شده اند می باشد.روش بررسی: در این مطالعه مقطعی 614 معلولی که از زمان آغاز طرح، برنامه «آموزش در خانواده» را دریافت کرده بودند و از نظر متغیر وضعیت پیشرفت توانایی ها، توسط کارشناسان طرح توانبخشی مبتنی بر جامعه ارزشیابی شده بودند به صورت نمونه گیری تصادفی طبقه بندی شده انتخاب شدند. داده های متغیرهای سن، جنس، نوع معلولیت، وضعیت اشتغال و نسبت آموزش دهنده به آموزش گیرنده از پرونده های این معلولین استخراج گردید. آنالیز آماری با استفاده از آزمون ک ای اسکوئر انجام گرفت.یافته ها: بین وضعیت پیشرفت توانایی های افراد تحت پوشش با گروه سنی و گروه معلولیت رابطه معنادار مشاهده شد (P=0.014 و P<0.001). بهترین نتایج در گروه های سنی پایین تر، معلولین گروه بینایی، بیماران مصروع و معلولین گروه یادگیری و کمترین نتایج در گروه های سنی افراد کهنسال، معلولین گروه ترکیبی و معلولین شنوایی و گویایی مشاهده شد. بین وضعیت پیشرفت یا عدم پیشرفت توانایی های افراد تحت پوشش با نسبت آموزش دهنده رابطه مشاهده شد (P=0.038). معلولینی که خود مربی خود باشند بیشترین میزان پیشرفت و مربیانی که از بستگان درجه اول، دوم و یا گروه بهورزان نباشند کمترین میزان پیشرفت را دارا بودند.نتیجه گیری: «آموزش در خانواده» در برنامه توانبخشی مبتنی بر جامعه روشی موثر جهت ارتقا عملکرد معلولین در برخی گروه های انتخابی است.

هدف: پژوهش حاضر با هدف مقایسه اثر روش جدید «آموزش برنامه توانبخشی مبتنی بر جامعه در خانواده معلولان جسمی-حرکتی» بر آگاهی، مهارت و نگرش کارکنان محلی توانبخشی (توان یاران) در مناطق روستایی با برنامه آموزشی رایج انجام شد.روش بررسی: در این کارآزمایی میدانی 34 توان یار محلی تازه وارد در استان لرستان بر اساس روستای محل اشتغال، به دو گروه 18 و 16 نفره تقسیم شده، سپس هر یک از دو گروه به یکی از دو شیوه دریافت آموزش جدید «تکنیک های بارش افکار و ایفای نقش» و رایج «سخنرانی و روخوانی متن کتابچه های آموزشی» تخصیص یافتند. در شیوه جدید محتوای کتاب های خانواده ساده نویسی شده، کتابچه راهنمای آموزشی توان یار اضافه شد. آگاهی و نگرش دو گروه قبل و بلافاصله پس از دوره آموزشی با استفاده از پرسش نامه ای مستخرج از محتوای کتابچه های آموزش در خانواده و مهارت ایشان از طریق امتحان عملی مورد سنجش قرار گرفت. برای تجزیه و تحلیل داده ها از آزمون های آماری تی مستقل، تی زوجی و من ویتنی استفاده شد.یافته ها: میانگین نمرات آگاهی و مهارت توان یاران آموزش دیده به شیوه جدید نسبت به گروه دیگر افزایش بیشتری داشت ((P<0.001 و توان یاران آموزش دیده به شیوه جدید به نسبت بیشتری به مراقبان تحت پوشش خود علاوه بر ارائه آموزش شفاهی آموزش عملی ارائه کرده بودند (P=0.028). اما نگرش دو گروه در مورد اثر بخشی برنامه تفاوت معناداری نداشت.نتیجه گیری: از آنجا که آموزش به شیوه جدید در ارتقا سطح آگاهی و مهارت توان یاران محلی تاثیر بیشتری داشته، اما منابع تخصیص یافته تفاوت چندانی نداشتند، برنامه ریزی برای جایگزینی شیوه جدید شایسته به نظر می رسد.

هدف با توسعه علم و صنعتی شدن جامعه، معلولیت در حال افزایش است. معلولیت پدیده ای روانی زیستی است که سلامت فرد را تحت تاثیر قرار می دهد. افراد معلول باید مانند بقیه افراد جامعه از خدمات استفاده کنند. یکی از مسائل مهم این افراد استفاده از خدمات توانبخشی است. خدمات توانبخشی می تواند در بهبود وضعیت جسمی و روانی افراد معلول موثر باشد. در برخی کشورهای در حال توسعه اثری از خدمات توانبخشی دیده نمی شود. در برخی دیگر، این خدمات در موسسات ارائه می شود و تعداد کمی از نیازمندان می توانند از آن استفاده کنند. توانبخشی مبتنی بر جامعه، بخش وسیعی از نیازهای افراد معلول ازجمله فعالیت های روزانه، فعالیت های اجتماعی و توانمندسازی را دربر می گیرد. توانبخشی مبتنی بر جامعه، سرویس های اولیه توانبخشی را برای افرادی فراهم می کند که در مناطق محروم زندگی می کنند. برنامه توانبخشی مبتنی بر جامعه خدمات مورد نیاز سلامت و کیفیت زندگی را ارائه می دهد و می تواند توانایی فردی را افزایش دهد و از عواملی چون افسردگی و وابستگی معلولان جلوگیری کند. با توجه به اینکه ارزشیابی هر طرح و برنامه ای در راس وظایف و مسوولیت های مدیریتی قرار دارد، در شهرستان بستان آباد نیز از سال 1386 طرح توانبخشی مبتنی بر جامعه در حال اجرا است ولی اثر آن بررسی نشده است، همچنین با توجه به محدود بودن منابع مطالعاتی در زمینه اثربخشی برنامه های توانبخشی مبتنی بر جامعه در میان دو گروه تحت پوشش و غیر تحت پوشش، نیاز است تا اثربخشی آن در بهبود وضعیت روانی و سلامت افراد معلول بررسی شود. هدف از این مطالعه مقایسه وضعیت سلامت عمومی و افسردگی افراد تحت پوشش برنامه توانبخشی مبتنی بر جامعه با افراد غیر تحت پوشش است.روش بررسی در این مطالعه توصیفی تحلیلی، 48 معلول جسمی حرکتی واجد شرایط ورود به مطالعه در روستاهای تحت پوشش طرح توانبخشی مبتنی بر جامعه شهرستان بستان آباد و 45 معلول جسمی حرکتی به عنوان گروه شاهد در روستاهایی که تحت خدمات طرح توانبخشی مبتنی بر جامعه نبودند و فقط خدمات معمول درمانی ر دریافت می کردند بررسی شدند. ابزار گردآوری اطلاعات شامل پرسش نامه اطلاعات دموگرافیک، پرسش نامه سنجش سلامت عمومی گلدبرگ و هیلر و پرسش نامه سنجش افسردگی بک بود. با مراجعه به محل زندگی افراد و کسب رضایت کتبی از آنان اطلاعات جمع آوری شد. در بخش آمار توصیفی از میانگین، واریانس و انحراف استاندارد و در بخش آمار استنباطی از آزمون تی مستقل برای مقایسه دو گروه استفاده شد.یافته ها با توجه به نتایج مطالعه، 57 درصد از شرکت کنندگان مرد بودند و 51.6 درصد معلولیت خفیف داشتند. مقایسه سلامت عمومی در دو گروه افراد تحت پوشش طرح توانبخشی مبتنی بر جامعه و افراد غیر تحت پوشش، حاکی از آن بود که تفاوت معناداری در دو گروه وجود ندارد (P<0.87). مقایسه زیرمقیاس های سلامت عمومی، تفاوت دو گروه در علائم افسردگی (P<0.001) و اختلال کارکرد اجتماعی (P<0.001) را نشان داد. در گروه تحت پوشش طرح توانبخشی مبتنی بر جامعه، علائم افسردگی و اختلال کارکرد اجتماعی نسبت به گروه غیر تحت پوشش کاهش یافته بود. در زیرمقیاس های علائم جسمی (P<0.10) و علائم اضطرابی و اختلال خواب (P<0.33) تفاوت معنی داری ملاحظه نشد. در آزمون افسردگی بک، افراد غیر تحت پوشش طرح توانبخشی مبتنی بر جامعه نسبت به افراد تحت پوشش طرح توانبخشی مبتنی بر جامعه به طور معنی داری نمرات بیشتری گرفتند.نتیجه گیری اجرای طرح توانبخشی مبتنی بر جامعه در روستاها و مناطق دورافتاده می تواند در کاهش افسردگی معلولان جسمی حرکتی موثر باشد. همچنین به نظر می رسد با ایجاد تغییرات هدفمند و ایجاد چارچوبی جامع تر در طرح توانبخشی مبتنی بر جامعه برای معلولان جسمی حرکتی، بتوان اثرات مثبتی در سلامت عمومی این افراد ایجاد کرد. انجام تحقیقات گسترده برای به دست آوردن شواهد علمی تاثیر برنامه توانبخشی مبتنی بر جامعه بر سلامت عمومی و کیفیت زندگی معلولان ضروری به نظر می رسد.

مقدمه: افزایش پیشرونده جمعیت سالمند در بسیاری از کشورهای توسعه یافته موجب معطوف شدن توجه به مسایل این گروه سنی شده است. از جمله روش هایی که در دهه های اخیر برای مقابله با مشکلات سالمندان و دیگر گروه های خاص به کار گرفته شده، برنامه های توانبخشی مبتنی بر جامعه است. اجرای چنین برنامه هایی در کشورهای مختلف از جمله ایران مراحل اولیه رشد خود را می گذراند. هدف از این پژوهش، بررسی تاثیر این برنامه ها در میان سالمندان کهریزک و تاثیر آن بر کیفیت زندگی آنان است.روش: روش این مطالعه مورد - شاهدی است بوده است. در این مطالعه 100 نفر از سالمندان 60 سال به بالای آسایشگاه کهریزک (شعبه کرج) به روش نمونه گیری کاملا تصادفی انتخاب شدند. این افراد در دو گروه 50 نفری آزمون و شاهد قرار گرفتند. ویژگی اصلی تفکیک دو گروه، شرکت یا عدم شرکت در برنامه های توانبخشی مبتنی بر جامعه بوده است. اطلاعات مورد نیاز با استفاده از تکنیک پرسشنامه و مصاحبه جمع آوری شده است.یافته ها: نتایج نشان دهنده تفاوت میان دو گروه آزمون و شاهد است به طوری که سالمندانی که در برنامه های توانبخشی مبتنی بر جامعه شرکت داشته و خدمات معناداری را دریافت کرده اند از میزان کیفیت زندگی بالاتری برخوردار بوده اند.نتیجه گیری: با وجودی که مدت زیادی از اجرای برنامه های توانبخشی مبتنی بر جامعه در کهریزک نمی گذرد، اما همان طور که در نظریه ها و مدل های نظری مشخص شده بود افراد شرکت کننده در این برنامه ها با بازگشت به اجتماع و انجام فعالیت های مختلف هویت فردی و اجتماعی خویش را بازیافته و توانسته اند در مقایسه با دیگر سالمندان از کیفیت زندگی بالاتری برخوردار شوند.

1پژوهش حاضر باهدف تدوین و اعتباریابی بسته آموزشی درس دین و زندگی پایه دهم مبتنی بر تئوری انتخاب انجام شد. روش پژوهش برای مرحله طراحی و تدوین بسته آموزشی، روش توصیفی – تحلیلی با رویکرد سنتزپژوهی آمیخته بود. مضامین اصلی بسته آموزشی و زمان موردنیاز برای آموزش برگرفته از منابع کتبی همچون الگوی مدارس گیلانت گرمار و مقالات و طرح های پژوهشی داخلی و خارجی بود. برای روایی یابی بسته، ضمن استفاده از روش روایی صوری، از روش روایی محتوایی به شیوه کیفی و کمی با پانل خبرگان 14 نفری  استفاده شد. 14 نفر از متخصصان به عنوان جامعه آماری در نظر گرفته شد که 10 نفر در حوزه روان شناسی و دو نفر در حوزه برنامه ریزی درسی و دو نفر هم در حوزه تعلیم وتربیت بودند و از دو ضریب نسبی روایی محتوا و شاخص روایی محتوا استفاده شد. حداقل و حداکثر میزان ضریب نسبی روایی محتوا برای هر آیتم بسته .71/0 و 1 محاسبه شد و میزان شاخص روایی محتوا در عمده جلسات به سمت عدد (85/0)برای تمامی هدف ها در پروتکل آموزشی به دست آمد. نتایج نشان داد بسته آموزشی درس دین و زندگی مبتنی بر تئوری انتخاب برای دانش آموزان پایه دهم از روایی صوری و محتوایی مناسبی بهره مند است و روایی لازم را برای کاربردهای آموزشی و استفاده پژوهشی دارد.